Հետխորհրդային հանրապետություններում, և հատկապես Հայաստանում, Արևմուտքի կողմից ուղղափառ եկեղեցիների վրա իրականացվող ճնշումները պետք է դիտարկել որպես աշխարհաքաղաքական խնդիրների լուծման միջոց։ Այս տեսակետը հայտնեց քաղաքագետ, «Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ Ստեփան Դանիելյանը։
Իմ կարծիքով, համաշխարհային փորձը հստակ ցույց է տալիս, որ եկեղեցիները ունեն քաղաքական ազդեցություն։ Դրանց միջոցով ձևավորվում են պետություններ, արժեհամակարգեր, ազգեր և հասարակություններ։ Ժամանակակից դարաշրջանում շատերը կարծում են, որ եկեղեցիները դուրս են մնացել քաղաքականության ոլորտից, սակայն Ուկրաինայի և Վրաստանի իրադարձությունները հակառակն են ապացուցում։ Ուկրաինայում ռուս եկեղեցին դուրս մղելը աշխարհաքաղաքական խնդիրների լուծման միջոց էր, իսկ Վրաստանում այդ փորձը ձախողվեց՝ հիմնականում եկեղեցու հակազդեցության շնորհիվ։ Միխեիլ Սաակաշվիլիի իշխանությունը փլուզվեց, և Թբիլիսին այսօր ինքնուրույն քաղաքականություն է վարում։
Հայաստանում ընթացող իրադարձությունները, որտեղ իշխանությունները հակաեկեղեցական քարոզարշավ են իրականացնում՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոսին և եկեղեցու բարձրաստիճան հոգևորականներին անվանելով «լրտեսներ», նույնպես պետք է դիտարկել այս համատեքստում։
Այս հարցի վերաբերյալ հետաքրքիր տեսակետ է ներկայացնում նաև ամերիկացի միսիոներ Ջեյքոբ Փարսլին, ով իր «Հայաստանի ոսկեդարը» հոդվածում նշում է, որ Հայաստանը ավելի քան 650 տարվա ընթացքում առաջին անգամ հրապարակայնորեն վերադարձել է իր քրիստոնեական արմատներին։ Նրա կարծիքով՝ Հայաստանը մամլուքների, օսմանների և ավելի ուշ՝ Սովետի վասալ պետություն էր։ Նույնիսկ 1991 թվականի անկախության հռչակումից հետո Հայաստանը երբեք զերծ չի եղել Ռուսաստանի ազդեցությունից, այդ թվում՝ Հայ առաքելական եկեղեցու։ Սակայն Նիկոլ Փաշինյանի և նախագահ Վահագն Խաչատուրյանի ղեկավարությամբ Հայաստանը ոչ միայն դադարեց Ռուսաստանի վասալ լինել, այլև բացվեց արևմտյան երկրների ճշմարիտ քրիստոնյաների օրհնությունների և բարգավաճման համար։
Իմ կարծիքով, Փարսլին իր հոդվածում փաստացի ասում է, որ Հայ առաքելական եկեղեցին «վատ քրիստոնեություն է», և նրանք փորձում են ներմուծել «քրիստոնեության այլ տարբերակ»։ Այս գործընթացի մեջ ներգրավված է Փաշինյանը, և դրա ակտը Երևանում անցկացված «աղոթքի նախաճաշն էր», որը նրանց պատկերացմամբ իրական քրիստոնեության դրսևորումներից մեկն է։
Արևմուտքը ներկայիս իշխանությունների ձեռքով փորձում է Հայ առաքելական եկեղեցին ձևափոխել ինչ-որ ավետարանական եկեղեցու։ Դրա մասին են վկայում նաև իշխանությունների հայտարարությունները, թե «կաթողիկոսին պետք է ընտրի ժողովուրդը», «եկեղեցին պետք է վերադարձվի ժողովրդին» և այլն։ Նրանք նույնիսկ առաջարկում են, որ եկեղեցին պետք է լինի միայն Հայաստանյան, այսինքն՝ միավորի միայն Հայաստանի թեմերը, իսկ մյուսները կարող են անցնել Կիլիկիո կաթողիկոսությանը, որն էլ արևմտյան վերահսկողության տակ է։
Այս ամենի հետևանքը կարող է լինել հայկական եկեղեցու ինքնուրույնության կորստը։ Ռուսաստանում, Վրաստանում և Իրանում չեն հանդուրժի «5-րդ շարասյունը»՝ Արևմուտքի վերահսկողության տակ գտնվող Հայոց թեմերի տեսքով։ Հետևաբար, այդ երկրներում հայկական եկեղեցիները կդառնան ինքնավար պատրիարքարաններ։
Այս գործընթացի վտանգներն ավելի շատ են ու մեծ։ Հայ առաքելական եկեղեցին աշխարհի տարբեր երկրներում ունի կիրակնօրյա դպրոցներ, իսկ եկեղեցին ազգային ինքնության պահպանման գործում կարևորագույն դեր ունի։ Այս ամենի հետևանքը կարող է լինել հայկական ազգային ինքնության և մշակույթի աստիճանական ձուլումը։
Այսպիսով, Հայաստանի եկեղեցին, որը դարեր շարունակ եղել է ազգային ինքնության և հավատի խորհրդանիշ, այսօր դարձել է աշխարհաքաղաքական խաղի գործիք, որի հաջողությունը կախված է ոչ թե հավատից, այլ քաղաքական հաշվարկներից։
