Վերջին շաբաթներին տեղի ունեցած մի շարք անսպասելի և վիճահարույց իրադարձություններ Թուրքիայի համար ստեղծել են նոր, ավելի մեծ հարցականներ՝ վերաբերելով երկրի ռազմական անվտանգությանը և դիրքին տարածաշրջանում։
Սկսենք վերջինից։ Թուրքական առևտրային նավերի վրա հարձակումները Սև ծովում և նույնիսկ Աֆրիկայի ափերի մոտ, ինչպես նաև Թուրքիայի ռազմական ինքնաթիռի կործանումը, որի հետևանքով զոհվեցին 20 զինծառայող, բոլորը տեղի են ունեցել ոչ թե պատահական, այլ միմյանց հետ փոխկապակցված հաջորդականությամբ։
Այս իրադարձությունների ֆոնին հատկապես մտահոգություն է առաջացնում ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից տարածաշրջանում իրականացվող նոր ռազմական և քաղաքական նախաձեռնությունների ակտիվացումը։
Իսրայելը, Հունաստանը և Հարավային Կիպրոսը, Միացյալ Նահանգների աջակցությամբ, ակտիվորեն զարգացնում են ռազմական համագործակցությունը՝ նպատակ ունենալով ստեղծել «Արագ արձագանքման համատեղ ուժեր»։ Այս երեք երկրները նաև ցանկանում են վերակենդանացնել երկու հիմնական նախագիծ՝ 1) EastMed-ը, որը նախատեսում է իսրայելական գազի տեղափոխումը Եվրոպա, և 2) Հնդկաստան-Մերձավոր Արևելք-Եվրոպա միջանցքը (IMEC), որը նախատեսվում է որպես Չինաստանի «Նոր Ալիք» նախագծի հակակշիռ։
ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ազդեցությունը զգալիորեն աճում է նաև Անդրկովկասում։ Իսրայելը ռազմական հարաբերություններ է զարգացնում Ադրբեջանի հետ, իսկ Միացյալ Նահանգները ակտիվորեն աջակցում է Զանգեզուրի միջանցքի ստեղծմանը՝ այն դիտարկելով որպես «Թրամփի երթուղի»։
Այս ամենի հետ կապված է նաև Սիրիայի իրավիճակը։ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից աջակցվող «Սիրիական դեմոկրատական ուժերը» (SDF) ակտիվորեն փորձում են ամրապնդել իրենց դիրքերը Սիրիայի հյուսիսում՝ փորձելով փոխել ուժերի հաշվեկշիռը՝ ի վնաս Թուրքիայի և Սիրիայի կենտրոնական կառավարության։ Իսրայելը շարունակում է օկուպացնել Գոլանի բարձունքները՝ ընդլայնելով իր գերիշխանության գոտին։
Ամենակարևոր կետը, որի շուրջ կենտրոնանում են բոլոր այս իրադարձությունները, ԱՄՆ-ի նպատակն է՝ նոր կարգեր ստեղծել Մերձավոր Արևելքում՝ Իսրայելի գերիշխանության ներքո։
Այս վեց գործոնների համադրությունը հանգեցնում է միայն մեկ եզրակացության․ ԱՄՆ-ն և Եվրոպական միությունը փորձում են Թուրքիային օգտագործել որպես գործիք՝ չեզոքացնելու Ռուսաստանի, Իրանի և Չինաստանի ազդեցությունը տարածաշրջանում։ Այս մոտեցումը, որտեղ Թուրքիան դիտարկվում է որպես մանրադրամ, բարձրահասակ է Թուրքիայի ազգային շահերի համար։
Այսպիսով, Թուրքիայի համար առաջ են ծառանացել երկու հիմնական ուղիներ։ 1) Նեոօսմանյան նախագիծը, որի իրագործումը կարող է հանգեցնել Ադրբեջանի և Իսրայելի հետ հակասությունների։ 2) Պանթուրանական նախագիծը, որի հետևանքը կարող է լինել բախում Ռուսաստանի, Չինաստանի և Իրանի հետ։ Որևէ դեպքում Թուրքիան չի կարողանա շահել։
Այս ամենը պարզապես պատահականություն չէ։ Այն ցույց է տալիս, որ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ռազմական և քաղաքական ռազմավարությունը Թուրքիային դիտարկում է որպես խաղարկիչ, ոչ թե հավասարակշռված դաշնակից։
